Lektury obowiązkowe na rok szkolny 2025/2026

Nowy rok szkolny 2025/2026 to dla wielu uczniów kolejna przygoda z obowiązkowymi lekturami. Dla jednych to okazja, by zanurzyć się w świecie bohaterów, dla innych wyzwanie. Pamiętasz swoje doświadczenia ze szkolnymi lekturami? Może było to pełne magii spotkanie z „Akademią Pana Kleksa”, a może ciężka przeprawa z „Panem Tadeuszem”? Każdy z nas ma takie wspomnienia. Warto więc podejść do tematu inaczej. Spójrzmy na listę lektur jako na szansę do rozmowy o wartościach, emocjach i historii, a nie jak na zadanie do wykonania.

 

Lektury w szkole podstawowej – pierwsze spotkanie z literaturą w klasach 1-3

 

W pierwszych klasach szkoły podstawowej bardzo ważne jest to, żeby zachęcić dzieci do czytania. Lektury powinny  klasach chodzi przede wszystkim o radość i rozbudzanie wyobraźni. Oto utwory, które znalazły się w kanonie:

• Hans Christian Andersen, „Baśnie” (do wyboru)

• Justyna Bednarek, „Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych)”

• Jan Brzechwa, „Brzechwa dzieciom”

• Waldemar Cichoń, „Cukierku, ty łobuzie!”

• Agnieszka Frączek, „Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą”

• Dorota Gellner, „Wścibscy”

• Julita Grodek, „Mania, dziewczyna inna niż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie”

• Tom Justyniarski, „Psie troski, czyli o wielkiej przyjaźni na cztery łapy i dwa serca”

• Grzegorz Kasdepke, „Detektyw Pozytywka”

• Piotr Kordyasz, „Lolek. Opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły” (fragmenty)

• Barbara Kosmowska, „Dziewczynka z parku”

• Zofia Kossak-Szczucka, „Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata”

• Maria Krüger, „Karolcia”

• Åsa Lind, „Piaskowy Wilk”

• Astrid Lindgren, „Dzieci z Bullerbyn”

• Hugh Lofting, „Doktor Dolittle i jego zwierzęta”

• Aleksandra i Daniel Mizielińscy, „Którędy do Yellowstone? Dzika podróż po parkach narodowych”

• Joanna Papuzińska, „Asiunia”

• Danuta Parlak, „Kapelusz Pani Wrony”

• Roman Pisarski, „O psie, który jeździł koleją”

• Janina Porazińska, „Pamiętnik Czarnego Noska”

• Maria Terlikowska, „Drzewo do samego nieba”

• Julian Tuwim, „Wiersze dla dzieci”

• Barbara Tylicka, „O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni i legendzie”

• Danuta Wawiłow, „Najpiękniejsze wiersze”

•   Łukasz Wierzbicki, „Afryka Kazika”, „Dziadek i niedźwiadek”.

 

Wymienione lektury mogą czytane wspólnie z nauczycielem lub indywidualnie, w zależności od przyjętej metodyki pracy nauczyciela oraz poziomu gotowości czytelniczej uczniów.

 

Lektury obowiązkowe w klasach 4–6 szkoły podstawowej

 

Na tym etapie dzieci czytają historie o przyjaźni, odwadze i dorastaniu. Potrafią śledzić fabułę i dostrzec ukryty sens. Lektury rozwijają wyobraźnię, wrażliwość moralną oraz krytyczne myślenie. Uczniowie poznają  klasykę dziecięcej literatury dziecięcej, a także książki o charakterze historycznym i symbolicznym.

 

Lista lektur obowiązkowych w klasach 4-6 jest podzielona na pozycje, które należy przeczytać w całości oraz na te, z których wybrano konkretne fragmenty. Poznaj książki, które trzeba przeczytać od deski do deski:

•   Jan Brzechwa, „Akademia Pana Kleksa”

• Janusz Christa, „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” (komiks)

• Clive Staples Lewis, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”

• Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni”

•    Tolkien, „Hobbit, czyli tam i z powrotem”.

 

Z kolei we fragmentach uczniowie czytają:

 

•   René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, „Mikołajek” (wybór opowiadań)

• Ignacy Krasicki, wybrane bajki

• Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” (wybrane fragmenty)

• Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego”

• wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie

• Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o talentach, o miłosiernym Samarytaninie

• wybrane podania i legendy polskie

• wybrane baśnie polskie i europejskie

•   wybrane wiersze: Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego, oraz pieśni patriotyczne (w tym Rota Marii Konopnickiej).

 

To etap, kiedy bohaterowie stają się wzorem dla naszych pociech. Warto rozmawiać z dzieckiem: „A co Ty byś zrobił na miejscu Nemeczka? Czy łatwo jest bronić swoich wartości?” – takie pytania uczą empatii i skłaniają do refleksji.

 

Lektury obowiązkowe w klasach 7– 8 szkoły podstawowej

 

W ostatnich klasach szkoły podstawowej lektury uczą historii literatury i języka. Stają się pretekstem do tego, żeby porozmawiać o relacjach z ludźmi, dorastaniu, moralności oraz tożsamości. Książki poruszają trudne tematy. Pokazują, że nie zawsze wszystko jest białe lub czarne. Życie ma różne odcienie szarości.

 

W kanonie lektur dla klas 7-8 do przeczytania w całości znajdziesz takie utwory jak:

 

• Charles Dickens, „Opowieść wigilijna”

• Aleksander Fredro, „Zemsta”

• Aleksander Kamiński, „Kamienie na szaniec”

• Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. II

• Antoine de Saint-Exupéry, „Mały Książę”

•    Juliusz Słowacki, „Balladyna”.

 

Uczniowie przeczytają też fragmenty:

 

•   Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII

• Adam Mickiewicz, „Reduta Ordona”, „Świtezianka”, „Pan Tadeusz” (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)

• Sławomir Mrożek, „Artysta”

• Henryk Sienkiewicz, „Latarnik”, „Quo vadis” (fragmenty)

• Stefan Żeromski, „Syzyfowe prace” (fragmenty)

•    wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej oraz aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.

 

Wymienione wyżej książki przygotowują do dalszej edukacji i budują dojrzałą postawę.

 

Lektury obowiązkowe na rok szkolny 2025/2026 dla szkoły średniej – poziom podstawowy

W szkole średniej lektury na poziomie podstawowym rozwijają analityczne myślenie, kompetencje językowe oraz interpretacyjne. Te umiejętności przydadzą się nie tylko na maturze, ale przede wszystkim w życiu dorosłym. Oto lista lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym w szkole średniej do przeczytania w całości:

 

•   Jan Parandowski, „Mitologia, część I: Grecja”

• Sofokles, „Antygona”

• William Szekspir, „Makbet”

• Molier, „Skąpiec”

• Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III

• Bolesław Prus, „Lalka”

• Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”

• Stanisław Wyspiański, „Wesele”

• Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”

• Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”

• Albert Camus, „Dżuma”

• George Orwell, „Rok 1984”

•    Sławomir Mrożek, „Tango”.

 

W kanonie lektur są też wybrane fragmenty:

 

• Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana

• Homer, „Iliada” (fragmenty)

• wybrane utwory polskiego średniowiecza, w tym: „Lament świętokrzyski” (fragmenty), „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (fragmenty)

• „Pieśń o Rolandzie” (fragmenty)

• Ignacy Krasicki, wybrana satyra

• Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym „Romantyczność”

• Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty)

• Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” (fragmenty)

• Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)

• Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”

• Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” (fragmenty)

• Marek Nowakowski, „Górą Edek” (z tomu „Prawo prerii”)

• Andrzej Stasiuk, „Miejsce” (z tomu „Opowieści galicyjskie”)

• Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie” (z tomu „Gra na wielu bębenkach”)

• Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” (fragmenty).

 

Na liście lektur jest też poezja:

 

• Horacy, wybrane utwory

• „Bogurodzica”

• Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; tren IX, X, XI

• wybrane wiersze poetów epoki baroku

• Ignacy Krasicki, „Hymn do miłości ojczyzny”

• Adam Mickiewicz, „Oda do młodości”; wybrane sonety z cyklu „Sonety krymskie” oraz inne wiersze

•    wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Mirona Białoszewskiego, Józefa Czechowicza, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Cypriana Kamila Norwida, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Haliny Poświatowskiej, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Tadeusza Różewicza, Juliusza Słowackiego, w tym „Testament mój”, Leopolda Staffa, Wisławy Szymborskiej, Juliana Tuwima.

 

Wymienione utwory wspierają naukę samodzielnej myślenia i wrażliwości. W trakcie lekcji języka polskiego uczniowie rozmawiają o uniwersalnych problemach.

 

Jakie lektury są obowiązkowe w roku szkolnym 2025/2026 na poziomie rozszerzonym?

 

Do lektur obowiązkowych w szkole średniej na poziomie rozszerzonym w roku szkolnym 2025/2026 należą:

 

• lektury dla poziomu podstawowego

• Jan Kochanowski, „Treny” (jako cykl poetycki)

• William Szekspir, „Hamlet”

• Juliusz Słowacki, „Kordian”

• realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac „Ojciec Goriot” lub Charles Dickens „Klub Pickwicka” lub Mikołaj Gogol „Martwe dusze” lub Gustaw Flaubert „Pani Bovary”)

• Michaił Bułhakow, „Mistrz i Małgorzata”

• Stanisław Ignacy Witkiewicz, „Szewcy”

• Tadeusz Konwicki, „Mała Apokalipsa”

•    Janusz Głowacki, „Antygona w Nowym Jorku”.

Te utwory uczniowie czytają w całości. W kanonie znalazły się też wiersze:

• wybrane utwory poetyckie z romantycznej literatury europejskiej

• Cyprian Kamil Norwid, „Fortepian Szopena”

•    wybrane wiersze: Stanisława Barańczaka, Czesława Miłosza, „Traktat moralny” (fragmenty), Juliana Przybosia.

Wymienione pozycje wymagają szerszego spojrzenia na literaturę. Uczniowie formułują swoje sądy i argumentują swoje stanowisko.

 

Podsumowanie: Lektury obowiązkowe na rok szkolny 2025/2026

Lektury obowiązkowe w roku szkolnym 2025/2026 to opowieści o życiu, przyjaźni, wartościach, trudnych decyzjach i marzeniach. Nie wszystkie dzieci pokochają czytanie.  Potraktujmy lektury nie inaczej niż zadanie domowe. Niech staną się pretekstem do rozmowy i wspólnego odkrywania świata. Dzięki temu młodzi ludzie naprawdę coś z nich wyniosą.